Krzysztof Adamski o herbie Pomorza

O herbie Pomorza

06.03.2024, 13:45

28 stycznia 2002 roku Rada Województwa Pomorskiego ustanowiła herb województwa. Z niezrozumiałych dla mnie przyczyn na herb województwa został wybrany czarny gryf na złotej tarczy. Pominięto przy tym zupełnie fakt, że Pomorze Wschodnie od 1454 posługiwało się innym herbem – czerwonym gryfem na srebrnej tarczy.

^{Obowiązujący Herb Województwa Pomorskiego}
Historyczny herb województwa Pomorskiego - czerwony gryf na srebrnej tarczy
^{Herb Województwa Pomorskiego 1454-1795}

Gryf często pojawia się w heraldyce na Pomorzu. Jako mityczne zwierzę z ciałem lwa oraz głową i skrzydłami orła, symbolizował m.in. szybkość, siłę, waleczność, odwagę i wytrwałość. Pierwsze wzmianki o posługiwaniu się tym symbolem heraldycznym pochodzą z początku XIII w. i wiążą się z zachodniopomorską dynastią książąt zwanych Gryfitami. Przez stulecia znak gryfa przeniknął do herbów samorządów w całym regionie¹.

Gryf czarny na Pomorzu Wschodnim niewątpliwie kojarzy się z Kaszubami. Czarny gryf ten ma ogromne znaczenie dla Kaszubów, stanowi symbol jedności, trwania, wspólnoty. Jest to uniwersalny znak, nie łączący się z podziałem administracyjnym, ważny tak samo dla Kaszubów z Chojnic i Kaszubów z Helu².

Niemniej, czarny gryf nie jest znakiem łączącym ziemie i mieszkańców całego Województwa Pomorskiego. Kociewie, Ziemia Słupska, Gdańsk czy Żuławy nie mają historycznie nic wspólnego z czarnym gryfem. Herbem województwa został wybrany symbol reprezentujący zaledwie ok. 10% ludności i ok. 30% powierzchni. Pominięto jednocześnie historyczny herb Pomorza. Od 1454 roku herbem województwa pomorskiego był czerwony gryf na srebrnej tarczy. Należy przy tym pamiętać, że symbolem ziem na wschód od Wisły nie był gryf, a czarny orzeł mieczowy, wywodzący się z herbu nadanemu przez króla Zygmunta Starego Albrechtowi Hohenzollernowi podczas Hołdu Pruskiego 10 kwietnia 1525.

Podczas prac nad ustanowieniem herbu Województwa Pomorskiego Komisja Heraldyczna przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji negatywnie zaopniowała czarnego gryfa jako herb całości województwa, proponując jednocześnie, aby herbem był umieszczony w czerwonym polu biały orzeł mieczowy z koroną na szyi i złotą (żółtą) tarczą na piersi. Według szefa komisji ten symbol odnosiłby się do całości terytorium województwa³. Zgodnie z moją wiedzą, biały orzeł mieczowy na czerwonej tarczy nigdy nie był symbolem Pomorza a jedynie jego połufniowo wschodniej części, Ziemi Toruńskiej.
Herb powiatu toruńskiego - biały orzeł mieczowy na czerwonej tarczy
^{Biały Orzeł Mieczowy na czerwonej tarczy -
Herb Powiatu Toruńskiego.

Taki orzeł ze złotą tarczą na piersi mógł

zostać herberm Województwa Pomorskiego}

Ponadto, symbolem zachodnich ziem województwa orzeł mieczowy był jednak tylko pod Zaborem Pruskim. W związku z tym figurę orła mieczowego należy wykluczyć, jako symbol Województwa Pomorskiego.

Najbardziej neutralnym, łączącym, jednoczącym symbolem Pomorza jest czarwony gryf na srebrnej tarczy. Jest to symbol najmniej kontrowersyjny, historycznie obejmujący około 90% obecnej ludności i 85% powierzchni, przy czym część Zawiśla historycznie, kulturowo i ekonomicznie jest związana z Pomorzem tak bardzo, że gryf mógłby być także bezpiecznym symbolem tych ziem.

^{Proponowany Herb Województwa Pomorskiego

i całego Pomorza.}

Ostatecznie symbolem miejsca jest to, co za ten symbol uważają mieszkańcy.

Osobiście jestem bardzo negatywnie nastawiony do traktowania Gryfa Kaszubskiego jako symbolu całego województwa. Jest to bardzo ważny symbol kaszubski, któremu należy się jak najwyższy szacunek, jednakże nie jest to symbol reprezentujący całe Województwo. Z drugiej strony jestem bardzo pozytywnie nastawiony do traktowania obu województw pomorskich jako całości, której symbolem jest czerwony gryf na srebrnej tarczy.

Ponadto uważam, że oprócz właściwego herbu Pomorze powinno posiadać wyróżniającą flagę. Uważam, że flaga powinna odnosić się do herbu, jednak nie powinna być herbem, ponieważ jej zastosownie jest inne i jej prezentacja jest inna. Moja propozycja Flagi Pomorza jest następująca: Flagą Pomorza jest płat tkaniny o barwach czerwonej i białej ułożonych w dwa równe, pionowe pasy. Czerwień to kolor Gryfa, biel – kolor tarczy herbowej.

^{Proponowana Flaga Województwa Pomorskiego

i całego Pomorza.}

Przypisy

¹ https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Bledny-gryf-herbowy-n450.html
² http://kaszebsko.com/herb-godlo-i-flaga-narodowa
³ https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Bledny-gryf-herbowy-n450.html