Dlaczego Białoruś to «Biała» Ruś?

Ruś. Kraina na wschód od Polski, obejmująca teren dzisiejszej Ukrainy, Rosji i Białorusi. Właśnie, Białorusi, Rusi Białej. Dlaczego białej? Dlaczego część Białorusi nazywana jest Rusią Czarną? Dlaczego część Ukrainy (i Polski) to Ruś Czerwona? Co oznaczają te kolory i zkąd się wzięły? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy opowiedzieć trochę o wschodzie i zachodzie, o południu i północy – czyli o kierunkach świata.

Oznaczanie kierunków świata za pomocą odniesienia do Słońca to europejski – a szerzej: indoeuropejski punkt widzenia. We wszystkich językach indoeuropejskich słowa oznaczające strony świata pochodzą od tych samych rdzeni: słowo „wschód” od rdzenia „h₂ews-”, oznaczającego, tak jak w języku polskim „wschód Słońca” oraz „wschód geograficzny. Od tego samego rdzenia pochodzi słowo „jutro” („utro”), oznaczające poranek.
Przeciwieństwem poranku jest wieczór, a słowo wieczór pochodzi od „*we(s)kʷeros” (por. łacińskie „vesper”), oznaczającego „w noc”. Słowo „południe” w języku polskim pochodzi od pory dnia, w której słońce wskazuje kierunek geograficzny, zaś „północ” – jako opozycja do południa. W językach germańskich „South, Süden” – „południe geograficzne” pochodzi od rdzenia „*sóh₂wl̥”, oznaczającego „Słońce”. „Północ” – „North, Norden” zaś pochodzi od rdzenia „*h₁ner”, oznaczającego „pod” (por. „zanurzać, nurkować”), a także – prawdopodobnie – „ciemny” (por. „ponury”).

Inaczej sprawa ma się w językach azjatyckich. Ludy chińskie, turkijskie, tybetańskie czy Ainu oznaczali w swoich językach strony świata kolorami. Jako ciekawostkę dodam, że w językach tych jest pięć stron świata a nie cztery, jak w kulturze europejskiej: Wschód, Zachód, Południe, Północ oraz Środek (por. chiń. 中国 – Zhōngguó – „Państwo Środka”). Ludy te, poprzez kontakty z sąsiadami, miały wpływ na ich języki. W ten sposób tradycja oznaczania stron świata kolorami została zapożyczona do języków słowiańskich.

W ten sposób Białoruś, czyli Ruś Biała, oznacza dosłownie Ruś Północną. Albo zachodnią, zależy od języka.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *